Zdun — zawód, którego prawie nie ma

Kiedy ostatnio rozmawiałeś ze zdunem? Założę się, że nigdy. A może nawet nie wiedziałeś, że taki zawód istnieje. Zdun to mistrz pieców — rzemieślnik specjalizujący się w budowaniu i naprawie pieców kaflowych, kominków i kuchni węglowych. W Polsce było ich jeszcze kilkanaście tysięcy w latach 70. Dziś zostało może kilkuset.

Kim jest zdun?

Zdunowie budowali piece, które ogrzewały domy przez wieki. Kafle ceramiczne, zaprawa szamotowa, system wymienników ciepła — to była precyzyjna inżynieria i rzemiosło zarazem. Dobry piec zduna mógł przeżyć 100 lat i ogrzewać jedną partią drewna przez 12-16 godzin.

Każdy piec był inny — dostosowany do kubatury pomieszczenia, rodzaju drewna, preferencji właściciela. Zdun musiał znać matematykę, fizykę ciepła, właściwości materiałów i techniki murarskie. To był zawód wymagający kilku lat terminowania.

Dlaczego zdunowie znikają?

Gazkacja i elektryfikacja kraju w PRL-u sprawiły, że piece kaflowe stały się reliktem przeszłości. Nowe budownictwo nie przewidywało kominów dla tradycyjnych pieców. Miastowi mieszkańcy przestali potrzebować zdunów.

Uczyłem się u mistrza przez trzy lata, zanim samodzielnie postawiłem pierwszy piec. Dziś nie ma komu przekazać tej wiedzy — dzieci nie chcą zostać zdunami.

— Kazimierz Wiśniewski, zdun z Kielc, 74 lata

Tymczasem renesans pieców kafowych trwa. Drogi gaz, ekologia, nostalgiczne wnętrza — wszystko to sprawia, że piece wracają do łask. Tylko kto je postawi? Stowarzyszenie Zdunów Polskich szacuje, że w 2030 roku może zabraknąć wykwalifikowanych rzemieślników do obsługi istniejących pieców.

Szansa dla młodych?

Kilka szkół zawodowych w Polsce próbuje przywrócić zawód zduna do programu nauczania. W Krakowie, Wrocławiu i Gdańsku działają warsztaty, na których możesz nauczyć się podstaw. MasterClass Rzemiosła planuje w przyszłości kurs online z zakresu ceramiki piecowej i technik kaflarskich.

Jeśli zależy Ci na zachowaniu tego ginącego zawodu — zainteresuj się, odwiedź pracownię zduna w swoim mieście, może nawet zacznij terminować. Świat potrzebuje rzemieślników bardziej niż kiedykolwiek.